آنچه میبینیم، لزوماً آن چیزی نیست که مهم است
وارد یک پروژه جدید میشویم و بنا به عادت همیشگی قصد داریم بخشهای مهمتر را زودتر تشخیص دهیم، شاید در قامت کسی باشیم که قرار است طرحی بر پروژهای بنویسد و یا برای کارفرمایی برآوردی زمانی و ریالی ارائه کند. شاید هم پیمانکاری هستیم که قرار است در مناقصهای شرکت کنیم. وقتی پای نرمافزار به میان میآید همواره سختی در پس آن میبینیم. آیا کارفرمای ما به اندازه کافی بر آنچه که میخواهد واقف است؟ آیا بخشهای مهم در اسناد موجود به میزان کافی بزرگنمایی شده است؟ اگر بخواهم در زمانی کوتاه کنترلی اجمالی بر روی نیازهای اعلام شده و نشده داشته باشم از کجا باید شروع کنم؟
این مجموعه سوالات میزان زیادی از عدم قطعیت و ابهام را هم در شروع پروژه و هم در مقاطع زمانی مختلف توسعه بر ما تحمیل میکند. بخش مهمی از ادراک ما از طریق دیدن اتفاق میافتد و این دیدنها ما را به سمت الگوهای قبلی پیش میبرد. ولی یک سوال، چرا ما بدنبال الگوها و آجرهای آشنا هستیم؟ بخشی مهمی از این ماجرا در اشتباه گرفتن مهم بودن با مسلط بودن، جستجوی مستقیم آنچه مهم است، اهمیت دادن قبل از مشاهده و الگوی تفکر منطقی نهفته است. اجازه دهید کمی این مسائل را باز کنیم.
مهم بودن و مسلط بودن:
مسلط بودن برای من مدیر پروژه، من اسکرام مستر یا من برنامه نویس (این حوزه را محدود به توسعه نرمافزار نکنید) میتواند به بخشهای مختلفی اشاره کند. ولی عاقلانه نیست که در هنگام مشخص کردن بخشهای مهم، من درگیر ایدههای غالب خود شوم. چه بسا باعث ضرر و زیانهای هنگفتی در طول توسعه نرمافزار گردم. اینجا لازم است آگاهانه فعالیتهایی برای داشتن ایدههای جدید برداشت. شاید به جای اینکه بیشتر ببینیم هم گروههای ما یا مجموعهای از افراد مورد نظر ما در مواجهه با آن موقعیت چرا مجموعهای از کارهای مشخص را انجام میدهند، ببینیم چرا دیگران آن کار را انجام نمیدهند! با سختتر نگاه کردن در یک جهت نمیتوان در جهت دیگری نگاه کرد. و هر آنچه که بیشترین توجه را به خود میگیرد لزوما مهمترین چیز نیست!
جستجوی مستقیم را متوقف کنید:
ما چیزهایی را پیدا میکنیم که بدنبالش هستیم! اگر بتوانیم کمی آزادانهتر در دنیای ادراک و اطلاعاتی که در آن قرار داریم حرکت کنیم به چیزهایی دست پیدا کنیم که شاید در نگاه اول نامرتبط به نظر میرسند ولی در واقع کلید حل مسائل ما باشند. این مسئله شاید بتواند با مجموعهای از پرسشهای ساده شروع شود. مثلا در مواجهه با یک مشگل یا خواسته از یک تیم کسب وکاری فورا به محدوده پروژه نگاه نکنیم و در گام اول ریشه مشگل اعلام شده را بررسی کنیم.
اول مشاهده:
گاهی لازم است به جای طبقه بندی و دسته بندی و توضیحات فوری فقط مشاهده کنیم، و گاهی لازم است این مشاهده در بازههای زمانی تکرار شود اینکار دشمن طبقه بندی زودهنگام است. این کار کمک میکند که ببینیم کدام تفاوتها و رویدادها بر مدل ما تاثیر میگذارند. همگی با کتابهایی که دو تصویر مشابه در آنها قرار دارد و از شما خواسته میشود که تفاوتها را مشخص کنید آشنایی دارید. کلید حل این معماها مشاهده آزاد آن اشکال بدون سوگیری روی یک مورد خاص است. بمرور تفاوتها نمایان میشوند!
اگر بخواهیم در این بخش به یک جمع بندی برسیم برای تشخیص بهینه مهمترین عوامل شاید بهتر باشد سوالاتی از جنس ذیل بپرسیم:
- در حال حاضر چه چیزی ایده مسلط شده است؟
- چه چیزی را فقط به خاطر ارتباط مستقیم میدانم؟
- چه چیزی را دیدهام ولی توضیحی برای آن ندارم؟
- اگر این مشاهده واقعا مهم باشد چه تغییری در مدل من ایجاد میکند؟
میتوانیم به جای اینکه اهمیت را با شدت، تعداد یا فوریت بسنجیم، آن را با قدرت تغییر دادن مدل بسنجیم!